8 czerwca spotkamy się w Książnicy Kopernikańskiej, by debatować o polskich powstaniach narodowych. W dyskusji wezmą udział: dr Arkadiusz Kierys, prof. Tomasz Krzemiński oraz Andrzej Mazur.
O czym będziemy rozmawiać? Omówimy nie tylko genezę i przebieg kolejnych zrywów powstańczych, ale także ich złożone konteksty polityczne i geopolityczne – zarówno wewnętrzne, jak i międzynarodowe. Poddamy analizie skrajne postawy Polaków wobec walki o niepodległość, w tym motywacje i wybory polityczne oraz spory ideowe, które dzieliły ówczesne środowiska niepodległościowe. Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego polskie powstania narodowe miały tak zróżnicowany przebieg.
Istotnym elementem dyskusji będzie również tzw. kwestia chłopska, stanowiąca jedno z kluczowych zagadnień społecznych i politycznych XIX wieku, które w znaczący sposób wpływało na dynamikę i skuteczność ruchów narodowowyzwoleńczych. Omówimy także stanowisko Kościoła katolickiego oraz Watykanu wobec polskich dążeń niepodległościowych.
Na zakończenie podejmiemy refleksję nad dziedzictwem powstań narodowych i zastanowimy się, na ile XIX-wieczne doświadczenia nadal kształtują współczesne rozumienie patriotyzmu i wspólnoty narodowej.
Dyskusja rozpocznie się o godz. 17.30. Wstęp jest bezpłatny.
Dyskusji towarzyszyć będzie wystawa Historia zrywów niepodległościowych w bibule - 200 lat historii - od Insurekcji Kościuszkowskiej po czasy Solidarności. 200 lat walki o "Wolność", "Wolność Słowa", "Niepodległość", "Prawdę", "Polskę".
Dlaczego zwroty "Wolność", "Niepodległość", "Prawda" i "Wolność Słowa" pojawiają się w cudzysłowie? Ponieważ były to autentyczne tytuły gazet i czasopism wydawanych przez kolejne pokolenia Polaków walczących o wolność. Niezależnie od epoki i okupanta – czy byli nim Rosjanie, Niemcy czy Austriacy – cele pozostawały niezmienne. To, co wyrażano w sercach, manifestach i okrzykach, znajdowało odzwierciedlenie również w tytułach wydawnictw.
W Książnicy Kopernikańskiej zaprezentujemy druki i czasopisma pochodzące z okresu Insurekcji Kościuszkowskiej, Powstania Listopadowego, Wiosny Ludów, Powstania Krakowskiego, Powstania Styczniowego oraz Powstania Warszawskiego. Ekspozycję uzupełnią wydawnictwa drugiego obiegu z czasów Solidarności – okresu, który przez niektórych historyków i publicystów określany jest mianem pokojowego powstania przeciwko systemowi komunistycznemu.
Szczególną uwagę zwraca niezwykła ciągłość doświadczeń i metod działania. Mimo że prezentowane materiały dzieli nawet dwieście lat – od końca XVIII do końca XX wieku – można odnaleźć w nich zaskakująco podobne rozwiązania. Powtarzają się nie tylko tytuły odwołujące się do tych samych wartości, ale także sposoby finansowania działalności niepodległościowej, w tym zakodowane potwierdzenia wpłat na cele powstańcze i wydawnicze.
W dokumentach odnajdziemy również apele o rozliczenie kolaborantów, donosicieli i agentów obcych służb, meldunki o wykonanych wyrokach oraz instrukcje i podręczniki walki. Wydawano je zarówno w czasach Insurekcji Kościuszkowskiej, jak i podczas Powstania Listopadowego czy Powstania Warszawskiego. Choć epoki te dzielą pokolenia, ich uczestnicy często stawiali podobne postulaty i sięgali po zbliżone formy działania.
Wystawa ukazuje nie tylko historię polskiej prasy konspiracyjnej, lecz także ciągłość dążeń kolejnych pokoleń Polaków do wolności i niepodległości. Składają się na nią dokumenty ze zbiorów toruńskiej rodziny Orłowskich, której przodkowie również w powstaniach brali udział.
