Autor
Waldemar Rozynkowski
Kategoria
Biogramy

SZELĄŻEK ADOLF PIOTR (1865–1950), biskup łucki, pochowany w kościele św. Jakuba.

Urodził 30 VII 1865 w Stoczku Łukowskim na Podlasiu. We wrześniu 1883 wstąpił do Seminarium Duchownego w Płocku. 26 V 1888 przyjął w katedrze płockiej święcenia kapłańskie. Ponieważ w okresie seminaryjnym dał się poznać jako wybitnie zdolny oraz pracowity, we wrześniu 1889 został wysłany na dalsze studia do Akademii Duchownej w Petersburgu. 6 VII 1893 uzyskał tytuł magistra św. teologii. Następnie powrócił do Płocka i piastował ważne funkcje diecezjalne.

Wybuch pierwszej wojny światowej zastał go za granicą. Po powrocie do kraju zaangażował się w dzieło reorganizacji Kościoła katolickiego w odradzającym się państwie polskim. Od 1916  brał udział w posiedzeniach i pracach Konferencji Episkopatu Prowincji Warszawskiej jako konsultor ordynariusza płockiego, biskupa Antoniego Nowowiejskiego. Od marca 1918 pełnił funkcję naczelnika Wydziału Kościoła Katolickiego w Ministerstwie WRiOP.

Ordynariusz diecezji łuckiej

W związku z nowymi obowiązkami opuścił Płock i zamieszkał w Warszawie. 29 VII 1918 papież Benedykt XV mianował Szelążka biskupem tytularnym Barki i sufraganem płockim. Jego konsekracja odbyła się 24 XI 1918 – była to pierwsza konsekracja biskupia w odrodzonej Polsce. Nowy biskup aktywnie uczestniczył w latach 1921–25 w pracach nad konkordatem ze Stolicą Apostolską. 14 XII 1925 został mianowany ordynariuszem diecezji łuckiej na Wołyniu. Jego ingres w Łucku odbył się 24 II 1926. Po wybuchu drugiej wojny światowej Łuck i cała diecezja zostały zajęte przez wojska radzieckie. Nowa władza usunęła biskupa z jego siedziby, zamknęła kurię i seminarium duchowne. Szelążek zamieszkał w gmachu pojezuickim. Łatwiej nie było od czerwca 1941, tzn. od momentu zajęcia diecezji przez Niemców. Ponieważ kontakt Stolicy Apostolskiej z biskupem Szelążekiem był utrudniony, czyniono starania o ewentualne, w razie potrzeby, mianowanie nowego biskupa.

Latem 1944 wojska radzieckie zajęły ponownie Łuck. Organizująca się nowa władza próbowała namówić Szelążka do głosowania za odłączeniem Ukrainy od Polski. Ten jednak nie zagłosował, nawet wtedy gdy przyjechano do niego z urną. Pod koniec 1944 zaczęto wysiedlać Polaków z Ukrainy. Opuszczenie diecezji i wyjazd za Bug nakazano także Szelążkowi, on jednak nie opuścił swojej diecezji, uzasadniając, że tylko papież może go odwołać. W konsekwencji w nocy z 3 na 4 I 1945 został aresztowany. Więziono go kolejno w: Łucku, Kowlu oraz w Kijowie. Szelążek był już w tym czasie w bardzo sędziwym wieku – w więzieniu 30 VII 1945 „obchodził” swoje osiemdziesiąte urodziny. Skazano go na śmierć.

Podejmowano intensywne starania o uwolnienie biskupa, wspierały je Stolica Apostolska, dyplomacja amerykańska i oczywiście biskupi z Polski. Szczególnie zaangażowany w uwolnienie Szelążka był biskup kielecki Czesław Kaczmarek. Zabiegi dały pozytywny skutek i 14 V 1946  Szelążek został zwolniony. Musiał jednak opuścić swoją diecezję i udać się do Polski.

17 V 1946 przekroczył granice Ukrainy i znalazł się na terenie Rzeczpospolitej Polski. Na niecałe trzy miesiące udzielił mu gościny jego dawny uczeń z diecezji płockiej, biskup kielecki Czesław  Kaczmarek. 6 VIII 1946 Szelążek opuścił Kielce i udał się w drogę do położonej obok Torunia miejscowości Zamek Bierzgłowski, wchodzącej w skład diecezji chełmińskiej.  Pokrzyżacki zamek stał się od tego momentu nie tylko miejscem zamieszkania biskupa, ale i siedzibą prowizorycznej łuckiej kurii diecezjalnej.

Geneza obecności Szelążka pod Toruniem związana była z pobytem w granicach diecezji chełmińskiej księży z diecezji łuckiej. Jednym z nich był ks. prałat Jan Szych, który posługiwał jako kapelan w domu zakonnym sióstr pasterek w Toruniu. Pobyt Szelążka pod Toruniem  wpłynął na historię parafii św. Jakuba w Toruniu. Okazuje się, że właśnie ta parafia została wyznaczona jako uposażenie dla kapituły i samego biskupa łuckiego. Kościół nowomiejski stał się namiastką utraconej katedry w Łucku.

Pierwszym kapłanem łuckim, który jako administrator objął parafię świętojakubską, był ks. prałat J. Szych. Szelążek wielokrotnie przybywał do Torunia, szczególnie do parafii św. Jakuba. Utrzymywał bliskie relacje m.in. z prof. Karolem Górskim. W Toruniu w 1947 opublikował książkę pt. Podstawy dotacji duchowieństwa katolickiego w Polsce w okresie przedkonkordatowym.

Szelążek  zmarł w Zamku Bierzgłowskim 9 II 1950. Główne uroczystości pogrzebowe miały miejsce w Toruniu.12 II ciało biskupa zostało sprowadzone do Grodu Kopernika. Jego pogrzeb był wielką manifestacją religijną. W kronice sióstr Franciszkanek od Pokuty i Miłości Chrześcijańskiej (siostry opiekowały się Szelążkiem w Zamku Bierzgłowskim) czytamy: Stanęłyśmy przed Bazyliką św. Jana w Tor., gdzie już czekały tłumy wiernych. Trumnę wniesiono do Bazyliki, tam do godz. 16ej stała otwarta. O godz. 16.00 ruszył orszak żałobny do Kościoła św. Jakuba, w skład którego weszli J. E. Najprzewielebniejsi Ks. Biskupi z różnych diecezji, duchowieństwo świeckie i zakonne, klerycy diecezji chełmińskiej oraz niezliczone rzesze wiernych – mijając Stary Rynek, orszak posuwał się z wolna ul. Szeroką, Nowym Rynkiem – wśród olbrzymich tłumów. Pomimo wspaniałej organizacji z trudem tylko można było wnieść trumnę do wnętrza Kościoła.

Nieszpory żałobne tego dnia w kościele św. Jakuba poprowadził ordynariusz chełmiński, biskup Kazimierz Józef Kowalski. W poniedziałek, 13 II, mszę św. żałobną w kościele odprawił prymas Polski Stefan Wyszyński. Na pogrzeb przybyło ok. 20 biskupów i ok. 300 księży, biskup został pochowany w krypcie kościoła.

Szelążek Adolf Piotr
Bibliografia
  1. W. Rozynkowski, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010