Autor
Krystyna Zielińska - Melkowska
Kategoria
Biogramy

BARTKIEWICZ (ówna) JANINA, pseudonim Bartek, (1912 - 1975), harcmistrzyni, organizatorka żeglarstwa harcerskiego, twórczyni i długoletnia komendantka Ośrodka żeglarskiego ZHP w Funce, opiekunka trędowatych w Afryce.

Urodzona 27 VI w Toruniu jako córka Bernarda i Joanny z Kinczewskich. Ukończyła w 1928 sześć klas Miejskiego Gimnazjum żeńskiego w Toruniu i w tym roku rozpoczęła pracę w znanej firmie ogrodniczo-nasiennej B. Hozakowskiego, gdzie pracowała - z przerwą okupacyjną - do 1965.

W 1923 wstąpiła do II Drużyny Harcerek im. Królowej Jadwigi. Przyboczną VII Drużyny im. M. Konopnickiej została w 1928. W 1931 zdobyła stopień jachtowego sternika śródlądowego, a w następnym roku została jachtowym sternikiem żeglarstwa morskiego. W roku szkolnym 1932/3 została mianowana referentką żeglarstwa Pomorskiego Chorągwi Harcerek. Funkcję tę pełniła do 1 IX 1939. Pierwszy rejs morski do Karlskrony (Szwecja) odbyła w 1933. W lipcu 1934 brała udział jako przyboczna komendantki Chorągwi im. J. Luśniakówny w Zlocie 15-lecia ZHP na Pomorzu, uprzednio wybierając teren nad jeziorem Charzykowskim, natomiast w sierpniu tego roku była tam komendantką obozu żeglarskiego dla harcerek z Wielkopolski i Pomorza. Tego rodzaju obozy prowadziła wielokrotnie.

Brała udział w Jubileuszowym Zlocie Skautów w Spale latem 1935. W roku następnym otrzymała z Głównej Kwatery ZHP polecenie organizacji i budowy harcerskiej stanicy wodnej w Funce nad jeziorem Charzykowskim. W 1937 brała udział w rejsie do Danii i Szwecji. Na pokładzie pełnomorskiego jachtu „Grażyna". W 1938 zdobyła stopień podharcmistrzyni w szkole instruktorskiej na Buczu. Po powrocie objęła dodatkowo w Komendzie Chorągwi w Toruniu referat prasowy i została mianowana hufcową III Hufca Toruń-Powiat.

W latach 1939-1945 mieszkała w Toruniu, pracując w miejskim Zakładzie Higieny (Medizinaluntersuchungsamt). Uczestniczyła w akcji niesienia pomocy więźniom Fortu VII i VIII, a także obozu jenieckiego na Stawkach w Toruniu. Organizowała pomoc lekarską chorym w mieście, a następnie zajęła się wysyłaniem paczek z żywnością i lekarstwami do obozów koncentracyjnych, oflagów oraz do Generalnego Gubernatorstwa. Za doręczenie paczuszki do obozu wysiedleńców w Potulicach przesiedziała 12 dni w toruńskim Gestapo. Zwolniona została dzięki wstawiennictwu niemieckiego szefostwa Zakładu Higieny. Była członkiem organizacji podziemnych: Gryfa Pomorskiego, a później Armii Krajowej.

Do pracy harcerskiej wróciła w pierwszych miesiącach 1945 jako komendantka Ośrodka Harcerek w Toruniu. We wrześniu 1945 objęła referat, a w lutym 1947 została kierownikiem Wydziału Wychowania Wodnego przy Głównej Kwaterze Harcerek w Warszawie. W 1946 przyznano jej stopień harcmistrzyni. W czerwcu 1947 w Toruniu Bartkiewicz była komendantką Zlotu XXX-lecia ZHP na Pomorzu. Odbudowała ośrodek w Funce, prowadziła ponownie obozy żeglarskie. Od 1 X 1948 do 30 II 1949 pełniła funkcję komendanta Pomorskiego Chorągwi Harcerek.
Po likwidacji ZHP na przełomie 1949/50 wycofała się ze służby harcerskiej i zajęła się pracą zawodową. Działalność instruktorską w harcerstwie podjęła po raz trzeci w październiku 1956, organizując od nowa drużyny i hufce Ośrodka Toruńskiego, w którym od 2 IX 1957 była zastępcą komendanta do spraw harcerek. Funkcję tę pełniła do 1960. Po raz kolejny zorganizowała od podstaw stanicę wodną w Funce, gdzie już w 1957 prowadziła kursy i obozy żeglarskie. W 1959 pełniła funkcję I oficera na „Czerwonych Żaglach" w rejsie przyjaźni do Helsinek.

Praca w szpitalu trędowatych
W 1961 została przez ówczesną Komendę Chorągwi Bydgoskiej pozbawiona możliwości pracy z młodzieżą jako osoba „nieodpowiednia ideologicznie". W tym czasie dr Wanda Błeńska, którą znała jeszcze z czasów wspólnej pracy w okresie okupacji w Zakładzie Higieny, zaproponowała Bartkiewiczównie pracę w prowadzonym przez siebie od 1951 Leprozorium w Bulubie (Uganda). Po wszechstronnym przygotowaniu w zakresie rehabilitacji i fizykoterapii w Akademii Medycznej w Poznaniu, rzemieślniczych praktykach ortopedycznych oraz intensywnej nauce języka angielskiego, a także po kilku latach zabiegów i starań - w 1965 dotarła do Buluby. Prowadziła tam przy ośrodku leczenia trędowatych warsztat, w którym wykonywano dla okaleczonych przez trąd sandały, różnego rodzaju buty ortopedyczne i protezy.

Z czasem Bartkiewicz stała się znanym instruktorem w zakresie protez i była zapraszana na pokazy do szpitali sąsiednich krajów: Tanzanii, Zambii. Ciężko zachorowała w 1974. Mimo operacji przeprowadzonej w Londynie zmarła w Toruniu 9 IX i pochowana została w rodzinnym grobowcu na cmentarzu św. Jerzego, przy ul. Gałczyńskiego. W 1986 - w 50-lecie utworzenia harcerskiego Ośrodka w Funce - odsłonięto tam tablicę jej poświęconą. Natomiast w 1987 władze Torunia nadały jej imię fragmentowi ul. Koniuchy, gdzie wiele lat temu Bartkiewicz jako harcerka prowadziła działalność wychowawczą i charytatywną.

Bibliografia
  1. K. Zielińska – Melkowska, Toruński Słownik Biograficzny, t.1. ToMiTo, Toruń 1998