Pepłowski Franciszek | Książnica Kopernikańska

Pepłowski Franciszek

Autor
Teresa Fridel
Kategoria
Biogramy

PEPŁOWSKI FRANCISZEK (1921– 2009), prof., polonista, językoznawca, leksykograf.

Urodził się 10 XII 1921 w Zdrojku pow. Mława (obecnie: Działdowo), najstarszy syn właścicieli gospodarstwa, Kazimiery z domu Skonieczek i Franciszka Pepłowskich. Przed drugą wojną światową ukończył szkołę powszechną w Dłutowie i trzy klasy gimnazjum w Działdowie.

Czas okupacji wypełniały mu praca w rodzinnym gospodarstwie, samokształcenie oraz konspiracyjne nauczanie trojga młodszego rodzeństwa i grupki znajomej młodzieży. W 1945 został przyjęty od razu do drugiej klasy liceum w Mławie; ogólnokształcącą maturę złożył 28 VII 1945. Jesienią tego roku został studentem filologii polskiej UMK w Toruniu.

Od l IX 1947 był zastępcą asystenta w Zakładzie Języka Polskiego, został również pierwszym prezesem Koła Polonistów. Jego walory intelektualne i charakterologiczne zdecydowały o tym, że szybko zauważyli go profesorowie i obdarzyli pełnym zaufaniem, a grono koleżeńskie szczerą sympatią. Świetny przebieg studiów zakończyło przedstawienie pracy Uwagi nad językiem St. Trembeckiego i złożenie w grudniu 1949 egzaminu magisterskiego. Z powodów ideologicznych władze UMK odmówiły zatrudnienia Pepłowskiego jako asystenta.

Praca w zespole nad Słownikiem Języka A. Mickiewicza

Od początku 1950 zaczął pracę w dwóch zespołach leksykograficznych, jednocześnie powołanych do życia przez Instytut Badań Literackich PAN: w pracowni Słownika Języka A. Mickiewicza, kierowanej przez Konrada Górskiego (z tą instytucją współpracował do 1959), oraz w pracowni Słownika Polszczyzny XVI w., redagowanego przez M. R. Mayenową, gdzie teoretycznie zatrudniony był do maja 1993, a w rzeczywistości do końca życia.

Jako pracownik Instytutu Badań Literackich zdobył kolejne stopnie naukowe: doktorat na podstawie rozprawy Słownictwo i frazeologia polska publicystyki Oświecenia i Romantyzmu (1959), habilitację na podstawie rozprawy Odczasownikowe nazwy wykonawców czynności w polszczyźnie XVI w. (1971), oraz tytuły prof. nadzwycz. (1985) oraz prof. zwycz. (1991). Był członkiem Rady Naukowej IBL. W toruńskiej pracowni leksykograficznej zajmował kolejno stanowiska: asystenta, adiunkta, docenta, profesora i pełnił coraz bardziej odpowiedzialne funkcje. W 1971 został zastępcą redaktora naczelnego i pozostał nim także po śmierci redaktora naczelnego, prof. M. R. Mayenowej. Wszystkie tomy słownika, ukazujące się po 1988, sygnowane są jej nazwiskiem w żałobnym otoku, nazwisko Pepłowskiego pojawia się pod nim, choć od tego momentu był rzeczywistym organizatorem prac nad słownikiem.

Wychował kilka pokoleń leksykografów, czuwał nad rytmem prac, zabiegał o druk kolejnych tomów słownikowych. Przyczynił się do tego, że pracownia – przedtem korzystająca z pomieszczeń UMK – zyskała samodzielny lokal przy ul. Piekary 8. Drugie pole działalności Pepłowskiego stanowiła dydaktyka uniwersytecka. W sprzyjających ideologicznie i personalnie latach prowadził zajęcia na toruńskiej  polonistyce (1957–61, 1973–93), zatrudniany na całym, częściej jednak na połowie lub ćwierci etatu. Na zajęciach preferował problematykę historyczno-językową, później również leksykologiczną i leksykograficzną. Realizował ją na różnego typu zajęciach akademickich: wykładach i ćwiczeniach, konwersatoriach i seminariach.

W 2001–2006 miał dydaktyczny kontakt ze studentami Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej we Włocławku. Był utalentowanym nauczycielem akademickim, dysponującym olbrzymią wiedzą i autentyczną kulturą osobistą. Wykształcił wielu magistrów, również dwoje doktorów. Był niezawodnym recenzentem w przewodach doktorskich i habilitacyjnych, autorem sprawiedliwych opinii, również częstym recenzentem wydawniczym. Największą zasługą naukową Pepłowskiego jest bez wątpienia jego praca jako leksykografa; oprócz czuwania nad całością wydanych dotąd 32 tomów Słownika polszczyzny XVI w. opracował w nich i skontrolował niezliczone hasła.

Część jego pisarstwa naukowego wiąże się z problematyką języka  polskiego epoki Odrodzenia, np. rozprawa habilitacyjna i drobniejsze prace. Obudzone pracą magisterską zainteresowanie polszczyzną Oświecenia doszło do głosu w świetnej rozprawie doktorskiej i kilku artykułach naukowych. Poświęcił wiele uwagi polskiej leksykografii, m.in. jako współautor opracował ze S. Hrabcem ważnej książki Wiadomości o autorach i dziełach cytowanych w „Słowniku” Lindego (1963); do leksykonu tego powracał wielokrotnie w swoich naukowych i popularnych tekstach. Interesował go również słownik J. S. Bandtke i toruński  Nomenclator Artomiusa.

Jako polonista świetnie zorientowany w piśmiennictwie XVI w., został współautorem obszernych Zasad wydawania tekstów staropolskich (1955). Praktycznie swoją wiedzę edytorską m.in. wykorzystał, publikując wraz z J. Małłkiem Historią żałosną i straszliwą o Franciszku Spierze... (1978). Jak napisano w jednym z nekrologów, pozostawił po sobie wspomnienie człowieka wielkiej pracowitości i skromności, głębokiej wiedzy i ogromnego doświadczenia naukowego. Był członkiem Towarzystwa Miłośników Języka Pol.skiego, Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, Towarzystwa Literackiego Adama Mickiewicza (przez wiele lat  prezes oddziału toruńskiego), Towarzystwa Naukowego w Toruniu (wieloletni sekretarz Wydziału II Filologiczno-Filozoficznego, w ostatnich latach zastępca przewodniczącego tego Wydziału). Otrzymał następujące odznaczenia: polski i włoski medal wybity z okazji 100. rocznicy śmierci Adama Mickiewicza (1955), Medal im. Samuela Bogumiła Lindego, Medal 1000-lecia Państwa Polskiego  (1966), Medal XXX-lecia PRL (1974), Medal XXV-lecia PAN, Medal Brązowy 100-lecia TNT (1975), Złoty Krzyż Zasługi (1984). 10 VI 1950 zawarł związek małżeński). Ich potomstwo to synowie: Janusz (1951; inżynier), Piotr (1953; fizyk, prof. UMK), Leszek (1954; inżynier, prowadzi rodzinne gospodarstwo w Zdrojku). Pepłowski mieszkał przez ponad 60 lat w Toruniu, przez pewien czas przy ul. Zjednoczenia (obecnie: Legionów), następnie nieprzerwanie przy ul. Krasińskiego 63. Zmarł 20 III 2009 w Toruniu. Został pochowany na Centralnym Cmentarzu Komunalnym przy ul. Grudziądzkiej 192.

Bibliografia
  1. T.Friedel, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010