Kasjan Jan Mirosław | Książnica Kopernikańska

Kasjan Jan Mirosław

Autor
Zefiryn Jędrzyński
Kategoria
Biogramy

KASJAN JAN MIROSŁAW (1933–2010), profesor zwyczajny, historyk i teoretyk literatury, wybitny folklorysta, wieloletni nauczyciel akademicki UMK, poeta i tłumacz.

Urodził się 9 VII 1933 w Żurominie. Rodzice: Józef (ukończył Instytut Pedagogiczny w Warszawie) i Kazimiera z Radomskich (absolwentka Seminarium Nauczycielskiego w Płocku) byli nauczycielami, uczyli w Żurominie. W sierpniu 1939 rodzice przenieśli się na wieś, niedaleko Czortkowa na Podolu, skąd pochodził ojciec.

Od 1940 uczęszczał do ukraińskiej już wtedy szkoły podstawowej w Czortkowie, Dodatkowo uczył się w domu. Z opowiadań matki i od bajarzy ludowych pod Zurominern, gdzie do 1939 spędzał wakacje u krewnych matki, zapamiętał polskie opowieści ludowe. Teraz chłonął bogaty folklor ukraiński. Wykorzystał tę wiedzę (miał znakomitą pamięć), podejmując później badania folkloru. W 1945 zaraz po wojnie, rodzice byli nauczycielami w Lipnie. Tu Kasjan od 1946 chodził do LO im. R. Traugutta, gdzie uzyskał w 1951 maturę, po której podjął studia polonistyczne na UMK. Był dociekliwym studentem, miał wszechstronne zainteresowania. Kontynuował naukę języka francuskiego i rosyjskiego, samodzielnie opanował niemiecki, angielski i włoski.

Zajmowała go filozofia (czytał w oryginale m.in. Hegla), marksizm, socjologia. Dochodził do samodzielnych przekonań i otwarcie ich bronił, ale nie narzucał nikomu. Pisał też wiersze debiut w „Nowym Torze” 1951 nr 3, dodatek do „Gazety Pomorskiej”). W 1955 był krótko zastępcą asystenta w Katedrze Podstaw Marksizmu-Leninizmu. Po obronie pracy magisterskiej Nieznana poezja Stanisława Starzyńskiego (skrót w „Zeszytach Naukowych UMK. Nauki Humanistyczno-Społeczne” 1957, z. 1 s. 85-109) został asystentem, w 1956 starszym asystentem w Katedrze Historii Literatury Polskiej. Zajmował się literaturą romantyzmu; opublikował w „Zeszytach Naukowych UMK” kolejne prace: Uwagi o „A Dorio ad Phrygium Cypriana Norwida (Nauki Humanistyczno-Społeczne 1959 z. 1 s. 85-104) oraz Wernyhora. Zarys dziejów postaci w literaturze polskiej (1962 z. 6 s. 53-120).

Rozprawę doktorską: Przysłowia i metaforyka potoczna w twórczości J. Słowackiego obronił w 1964 (promotor profesor Julian Krzyżanowski, druk książki — Toruń 1966) i został adiunktem. Od 1968 był docentem w Zakładzie Teorii Literatury i zajmował się przede wszystkim poetyką i teorią literatury ludowej. Habilitował się w 1977 na podstawie książki Poetyka polskiej zagadki ludowej (druk Toruń 1976, nagrodzona przez MSzW). Dalsze książki wiązały się też z teorią gatunków i estetyką ustnej i pisanej literatury ludowej: Polska zagadka ludowa (Wrocław 1983), Siostrzane muzy. Studia z literatury ustnej i pisanej (Łódź 1986).

Poezja i rozprawy naukowe

Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1989, a zwyczajnego w 1994, po opublikowaniu kolejnych książek: Zagadki rozmaite i pytania służące zabawie i nauce. Antologia polskiej zagadki literackiej (Toruń 1994); Usta i pióro. Studia o literaturze ustnej i pisanej (Toruń 1994). Przed przejściem w 2001 na przyspieszoną chorobą emeryturę opublikował ostatnie rozprawy w książce: Nad Seretem i nad Skrwą. Studia i szkice folklorystyczne (Toruń 2000); tu pomieścił też jedyny szkic autobiograficzny Ze wspomnień folklorysty i tłumacza, s. 130-141. W 2003 ukazała się przygotowana pod redakcją jego uczennic M. Jakitowicz i V. Wróblewskiej publikacja: W kręgu folkloru i języka. Prace ofiarowane profesorowi Janowi Mirosławowi Kasjanowi w 70 rocznicę urodzin. Kasjan publikował też w książkach zbiorowych: Zarys poetyki polskiej zagadki ludowej, w: Literatura ludowa — literatura chłopska, (Lublin 1977 s. 91-100); Strategia i taktyka walki z chorobą w zamawianiach, w: Od Kochanowskiego do Różewicza; prace ofiarowane Arturowi Hutnikiewiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, redaktor J. Kryszak, Warszawa 1988 s. 249-269; Kompozycja tekstu polskich pieśni ludowych, w: Z pogranicza literatur i sztuk, redaktor Z. Mocarska-Tycowa, Toruń 1996 s. 89-98; Wernyhora, w: Życiorysy historyczne, literackie i legendowe, redaktor Z. Stefankowska i J. Tazbir, Warszaw 1989 s. 155-180.

Drukował też rozprawy w czasopismach naukowych, zwłaszcza w „Literaturze Ludowej". Stał się cenionym folklorystą, pasjonatem polskiej i ukraińskiej literatury ludowej. W środowisku naukowym uzyskał miano „twórcy toruńskiej szkoły folklorystyki". Wykształcił około 200 magistrów, sześciu doktorów, z których kilku habilitowało się i twórczo kontynuuje jego pasje badawcze. Studentom i doktorantom Kasjan nie skąpił czasu, tłumaczył nawet na ich potrzeby rozprawy z języka niemieckiego i angielskiego. Był utalentowanym nauczycielem akademickim. Na jego wykłady z folklorystyki przychodzili też słuchacze z innych specjalności i kierunków studiów. Z braku nagrań, śpiewał słuchaczom omawiane pieśni ludowe.

Współzałożyciel grupy poetyckiej „Wiatraki”.

Stronił od stanowisk funkcyjnych. W latach 1970-1973 był wicedyrektorem Instytutu Filologii Polskiej i w latach 1990-1994 kierownikiem Zakładu Literatury Polskiej Romantyzmu i Pozytywizmu. Miał też niekwestionowany talent poetycki i kulturę literacką. Od okresu studiów publikował wiersze w „Gazecie Pomorskiej” i jej dodatkach: „Nowy Tor”, potem „Spojrzenia”, w czasopismach: „Pomorze”, „Wiatraki” (dodatek literacki „Faktów i Myśli”), „życie Literackie”, „Litery”, „Warmia i Mazury”, „Przekrój”, „Argumenty', „Przegląd Literacko-Artystyczny”, „Ukrajins’kyj Kalendar” (umieszczał tu też swoje przekłady na ukraiński poezji, m.in. Byrona). Jego wiersze są w licznych antologiach i almanachach.

Był współzałożycielem grupy poetyckiej „Wiatraki” (1960-1968). Wydał pięć tomików poezji: Ognisko i ciemny wiatr (Gdynia 1962); Gałązka mroku (Kraków 1968); Progi (Poznań 1980); Znikające aureole (Bydgoszcz 1990); Obnażona ziemia (Toruń 1996). Jego liryki są ciepłe w tonie i oszczędne w słowach. Sygnował je drugim imieniem i nazwiskiem, w odróżnieniu od prac naukowych. Tylko ostatni tomik podpisał pełnymi imionami: Jan Mirosław.

Był poliglotą. Przekładał m.in. teksty naukowe z języka niemieckiego i angielskiego, poezję niemiecką, angielską, włoską, bułgarską, rosyjską, ale przede wszystkim ludową literaturę ukraińską. Popularność i uznanie czytelników oraz folklorystów polskich, ukraińskich i slawistów (w tym J. Krzyżanowskiego) zdobyły jego przekłady i opracowania naukowe: Na ciche wody. Dumy ukraińskie (Toruń 1973; II wyd., znacznie rozszerzone, ukazało się w 2000 z podtytułem Ludowy epos Ukrainy) oraz Na przełęczy światów. 150 ukraińskich baśni, gadek, humoresek i podań ludowych (Toruń 1994), m.in. naukowo i wysoko ocenionej przez Olę Hnatiuk na łamach paryskiej „Kultury” (1996: nr 1/2 s. 195-200). Podejmował badania historyczne regionalnej pieśni ludowej ze zbiorów archiwalnych Rubinkowskich i współczesnego folkloru wsi regionu Pomorza i Kujaw (O folklorze podgrudziądzkich wsi — Mełna, Nicwałdu i Gruty, w: „Rocznik Kulturalny Kujaw i Pomorza” t. 13,1995 s. 36-46). Pisał o poezji współczesnej (Ikar czy Atlas? O liryce Andrzeja Baszkowskiego, „AUNC, Filologia Polska” 1993 z. 39 s. 113-130), recenzje naukowe i biogramy Antonina Bartoszewicz (6 XII 1924-11 XII 1992), „Pamiętnik Literacki” 1994 z. 4 s. 241-244).

Otrzymał w 1978, 1983 i 1987 nagrody MSzW, w 1981 wojewody toruńskiego i liczne nagrody za wiersze. Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim OOP, Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury". Był członkiem Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN, od 1965 członkiem TNT, od 1968 — Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, od 1968 — ZLP (od 1959 należał do bydgoskiego Koła Młodych Pisarzy ZLP), Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki we Lwowie. W małżeństwie z Danutą z Krotoskich (mgr chemii UMK, pedagog) miał syna Stanisława (ur. 1969 w Toruniu, profesora matematyki UMK).

Zmarł 21 IV 2010, po wieloletniej, obłożnej chorobie, jest pochowany na cmentarzu centralnym przy ul. Grudziądzkiej. Mieszkał przy ul. Szosa Chełmińska 44 mieszkanie 3.

Bibliografia
  1. Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014