Brejski Antoni | Książnica Kopernikańska

Brejski Antoni

Autor
Kazimierz Przybyszewski
Kategoria
Biogramy

BREJSKI ANTONI (1867-1929), redaktor i wydawca, działacz społeczno-polityczny.

Urodził  się 8 IV 1867 w Pączewie w pow. starogardzkim, w rodzinie włościańskiej Antoniego i Marii Lewickiej. Miał czterech braci: Józefa (1860-1922), właściciela dużego gospodarstwa rolnego, Jana (1863-1934), woj. pom. w 1920-24, oraz bliźniaków - Ignacego (1872-1947), adwokata w Gdańsku i Izydora (1872-1935), lekarza. Od 1878 uczył się w Collegium Marianum w Pelplinie.

Wspólnie z bratem Janem od kwietnia 1893 współredagował „Wiarusa Polskiego” w Bochum, 23 IV 1894 władze pruskie wytoczyły mu proces za wydrukowanie w tej gazecie odezwy Krakowskiego Komitetu Kościuszkowskiego z okazji setnej rocznicy przysięgi Naczelnika na rynku w Krakowie; procesów takich miał później kilkanaście. Po opuszczeniu Bochum przez ks. dra Franciszka Lissa obaj bracia byli aż do zakończenia pierwszej wojny światowej najbardziej wpływowymi działaczami społeczno- politycznymi wśród Polonii w Niemczech. B. miał znaczne zasługi przy zakładaniu Towarzystwa polskiego, m. in. w 1900 wspólnie z bratem Janem był założycielem nowych gniazd Tow. Gimnastycznego „Sokół”, Związku Polaków. Ponadto był w 1902 współorganizatorem Zjednoczenia Zawodowego Polskiego (przyczynił się w wielkiej mierze do rozwoju Związku Robotników Rolnych i Leśnych ZZP) i pierwszym redaktorem  pisma tego związku, dwutyg. „Zjednoczenie”, a w 1903-5 pełnił funkcję kasjera Komitetu Żelaznego Funduszu im. ks. dra Franciszka Lissa.

Redaktor naczelny „Gazety Toruńskiej”

Począwszy od 1913 (lub 1914) reprezentował w Lipsku mutację „Wiarusa Polskiego” - „Gazetę Lipską”. W 1915-21 był redaktorem naczelnym „Gazety Toruńskiej” i jej mutacji „Gazety Codziennej”; redagował  także zakupionego przez siebie i brata Jana, przeznaczonego dla ludności wiejskiej „Przyjaciela”. 17 IX 1918 wszedł w skład zarządu utworzonej w tym dniu w Toruniu Polskiej Rady Ludowej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zamieszkał w Tczewie, gdzie pracował w powstałej w 1920 Ekspozyturze Kontroli Prasy, będąc cenzorem prasy niemieckiej wydawanej i sprowadzanej na Pomorze. Poza tym pełnił funkcję sekretarza Wydziału Powiatowego i od 1923 referenta działu Opieki Społecznej w Tczewie. Społecznie był od 1920 wiceprezesem Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich, na którego zjazdach i zebraniach wygłaszał referaty na temat zadań i posłannictwa prasy polskiej w odrodzonej RP., sekretarz tamtejszego oddziału powiatowego Pomorskiej Ligi Ochrony Powietrznej Przeciwgazowej sekretarz Towarzystwa Muzealnego w Toruniu i w 1897-1921 członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Był autorem publikacji z zakresu dziejów i czytelnictwa prasy polskiej, w tym monografii „Gazety Toruńskiej” i opracowania  Z dziejów prasy polskiej na Pomorzu. Będąc już w podeszłym wieku ożenił się 23 VIII 1920 w Toruniu z Anną Joanną Kaszubowską, ur. 18 VIII 1882 w Starogardzie, córką Jana i Marii z Gapskich.

Brejski  zmarł 26 VIII 1929 w Toruniu i pochowany został na cmentarzu parafii św. Jakuba.

Bibliografia
  1. K. Przybyszewski, TSB,